Con Pedal Ne Demek? Bir Nota İşaretinin Ardındaki Hikâye
Con Pedal Ne Demek? Bir Nota İşaretinin Ardındaki Hikâye
Geçenlerde eski bir piyano notasını karıştırırken, sayfanın üzerinde küçücük ama dikkat çekici iki kelime gördüm: con ped.
İlk bakışta insanın aklına çok basit bir soru geliyor: “Pedala bas demek herhalde, peki ne zamana kadar basacağım?”
İşte benim hikâyem de tam burada başlıyor.
Bir akşam müzikle ilgili bir forumda bu ifadeyi soran bir başlığa denk geldim. Konuyu açan kişi, yeni başladığı piyano eserinde “con pedale” yazdığını, fakat bunun pedalın eser boyunca sürekli basılı tutulması anlamına gelip gelmediğini anlayamadığını söylüyordu. Açıkçası bu soru bana da tanıdık geldi. Çünkü piyano öğrenirken bazen küçücük bir İtalyanca kelime, sayfalarca müzik teorisinden daha fazla soru yaratabiliyor.
Sonra konuya farklı insanların yorumları geldi.
Mert, “Önce teknik olarak ne yapılacağını çözelim,” dedi. Ona göre mesele basitti: Terimin anlamını öğren, hangi pedal olduğunu belirle, sonra armoniye göre pedal değişimlerini planla.
Elif ise biraz farklı düşündü.
“Bence sadece ne yapılacağını değil, neden yapılacağını da anlamak gerekiyor,” dedi. “Pedalın amacı notaları birbirine yapıştırmak değil. Müziğin nefes almasını sağlamak.”
O an ikisinin de aslında aynı yere baktığını fark ettim. Biri çözümü ve yöntemi arıyordu, diğeri ise müziğin taşıdığı duyguyu ve dinleyiciyle kurduğu ilişkiyi düşünüyordu. Üstelik bunu kadın ve erkek oldukları için değil, meseleye yaklaşım biçimleri farklı olduğu için yapıyorlardı.
Ve bizim küçük “con pedal” sorusu, yavaş yavaş piyanonun tarihine kadar uzandı.
Con Pedal Tam Olarak Ne Demek?
Önce en temel sorunun cevabını verelim.
Con pedale, İtalyanca bir müzik terimidir ve kelime anlamıyla “pedalla” veya “pedal ile” anlamına gelir. Piyano notasında con ped. şeklinde kısaltılmış olarak da görülebilir.
Özellikle piyano müziğinde bu ifade, eserin veya ilgili pasajın pedal kullanımından yararlanması gerektiğini belirtir. Kaynaklarda bu kullanım çoğunlukla sağdaki damper/sustain pedal ile ilişkilendirilir.
Fakat burada önemli bir ayrıntı var:
“Con pedale” yazması, pedala basıp onu sonsuza kadar aşağıda tutmak anlamına gelmez.
İşte yeni başlayanların en sık karıştırdığı nokta burasıdır.
Piyanonun sustain pedalına bastığımızda tellerin titreşimi daha uzun süre devam eder. Böylece parmaklarımız tuşlardan çekilse bile ses hemen kesilmez. Bu özellik, özellikle akorlar arasındaki geçişleri daha akıcı hâle getirmek için kullanılabilir.
Ancak armoni değiştiğinde eski akorun sesini gereğinden fazla taşımak, müziği bulanıklaştırabilir.
Mert'in söylediği gibi, burada stratejik düşünmek gerekiyor.
“Bir akor değiştiğinde pedalı yenilemek çoğu zaman daha temiz sonuç verir,” dedi.
Elif ise piyanonun başına oturup aynı pasajı çaldı.
“Bak,” dedi, “teknik olarak pedal değişti. Ama dinlerken değişimi hissetmiyoruz. Asıl mesele bu.”
İşte con pedal'ın büyüsü biraz da burada.
Nota üzerinde iki kelime vardır ama piyanistin önünde onlarca karar bulunabilir.
Pedala Basmak Neden Sesi Değiştiriyor?
Piyanonun sağ pedalına basıldığında damperler tellerden kalkar. Tuşa bastığınızda oluşan titreşim, parmağınızı tuştan çekseniz bile devam eder.
Normal şartlarda parmağınızı tuştan çektiğinizde ilgili damper tellerin titreşimini durdurur. Sustain pedalını kullandığınızda ise bu mekanizma geçici olarak devre dışı kalır.
Bunun müzikal sonucu oldukça ilginçtir.
Tek tek çaldığınız notalar birbirinden kopuk olmaktan çıkar. Özellikle akorlar arasında bir devamlılık oluşur. Piyanonun sesi daha geniş, daha dolgun ve daha rezonanslı duyulabilir.
Ama fazla pedal kullanıldığında başka bir şey olur.
Sesler birbirinin üzerine yığılır.
Bir süre sonra hangi notanın hangi akora ait olduğunu ayırt etmek zorlaşabilir.
Forumdaki tartışma tam burada kızıştı.
Mert, “O zaman pedal kullanımını ölçü ölçü planlayalım,” dedi.
Elif güldü.
“Planlamak güzel ama her şeyi cetvelle yaparsak müzik kalmaz.”
Bu cümle bana aslında piyano eğitiminin önemli bir gerçeğini düşündürdü. Teknik bilgi, müzikal sezginin yerine geçmiyor. Ama sezgi de teknik bilgiden tamamen bağımsız değil.
İkisine de ihtiyaç var.
Con Pedale Neden İtalyanca?
Burada hikâyenin kapısını biraz daha geriye açmak gerekiyor.
Klasik Batı müziğinde İtalyancanın çok güçlü bir terminoloji geleneği vardır. Allegro, adagio, piano, forte, crescendo, diminuendo, con pedale gibi pek çok terim bugün dünyanın farklı ülkelerindeki müzisyenler tarafından kullanılmaktadır.
Bunun tarihsel nedenleri oldukça derindir. Özellikle Avrupa'daki müzik geleneğinde İtalyan bestecilerin, icracıların ve müzik teorisyenlerinin etkisi büyük olduğu için İtalyanca terimler uluslararası bir müzik dilinin parçası hâline gelmiştir.
Bu yüzden Türkiye'de bir piyano öğrencisi de, Almanya'daki bir konservatuvar öğrencisi de aynı notanın üzerinde con pedale ifadesini görebilir.
Düşününce ilginç değil mi?
Yüzlerce yıl önce yazılmış bir müzik geleneğinin kelimeleri bugün hâlâ dünyanın farklı yerlerindeki insanların önündeki nota kâğıtlarında duruyor.
Bir kelime, zamana meydan okuyarak yaşamaya devam ediyor.
Piyanonun Pedalı Her Zaman Bugünkü Gibi Değildi
Konuyu araştırdıkça daha ilginç bir ayrıntıyla karşılaştım.
Bugünkü modern piyano ile geçmiş yüzyıllardaki klavyeli çalgılar arasında önemli farklar vardı. Piyano mekanizmasının ve pedallarının gelişimi de zaman içinde değişti.
Dolayısıyla eski bir eserde gördüğümüz pedal talimatını bugünkü piyano üzerindeki kullanım biçimiyle birebir düşünmek her zaman doğru olmayabilir.
Özellikle 18. ve 19. yüzyıl piyano geleneğinde pedalın kullanım biçimi, dönemin enstrümanlarının yapısıyla ve bestecinin müzikal anlayışıyla yakından ilişkiliydi.
David Rowland'ın piyano pedalının tarihine ilişkin çalışmaları da bu konunun başlı başına incelenebilecek kadar geniş olduğunu gösteriyor.
Con Pedal Ne Demek? Bir Nota İşaretinin Ardındaki Hikâye
Geçenlerde eski bir piyano notasını karıştırırken, sayfanın üzerinde küçücük ama dikkat çekici iki kelime gördüm: con ped.
İlk bakışta insanın aklına çok basit bir soru geliyor: “Pedala bas demek herhalde, peki ne zamana kadar basacağım?”
İşte benim hikâyem de tam burada başlıyor.
Bir akşam müzikle ilgili bir forumda bu ifadeyi soran bir başlığa denk geldim. Konuyu açan kişi, yeni başladığı piyano eserinde “con pedale” yazdığını, fakat bunun pedalın eser boyunca sürekli basılı tutulması anlamına gelip gelmediğini anlayamadığını söylüyordu. Açıkçası bu soru bana da tanıdık geldi. Çünkü piyano öğrenirken bazen küçücük bir İtalyanca kelime, sayfalarca müzik teorisinden daha fazla soru yaratabiliyor.
Sonra konuya farklı insanların yorumları geldi.
Mert, “Önce teknik olarak ne yapılacağını çözelim,” dedi. Ona göre mesele basitti: Terimin anlamını öğren, hangi pedal olduğunu belirle, sonra armoniye göre pedal değişimlerini planla.
Elif ise biraz farklı düşündü.
“Bence sadece ne yapılacağını değil, neden yapılacağını da anlamak gerekiyor,” dedi. “Pedalın amacı notaları birbirine yapıştırmak değil. Müziğin nefes almasını sağlamak.”
O an ikisinin de aslında aynı yere baktığını fark ettim. Biri çözümü ve yöntemi arıyordu, diğeri ise müziğin taşıdığı duyguyu ve dinleyiciyle kurduğu ilişkiyi düşünüyordu. Üstelik bunu kadın ve erkek oldukları için değil, meseleye yaklaşım biçimleri farklı olduğu için yapıyorlardı.
Ve bizim küçük “con pedal” sorusu, yavaş yavaş piyanonun tarihine kadar uzandı.
Con Pedal Tam Olarak Ne Demek?
Önce en temel sorunun cevabını verelim.
Con pedale, İtalyanca bir müzik terimidir ve kelime anlamıyla “pedalla” veya “pedal ile” anlamına gelir. Piyano notasında con ped. şeklinde kısaltılmış olarak da görülebilir.
Özellikle piyano müziğinde bu ifade, eserin veya ilgili pasajın pedal kullanımından yararlanması gerektiğini belirtir. Kaynaklarda bu kullanım çoğunlukla sağdaki damper/sustain pedal ile ilişkilendirilir.
Fakat burada önemli bir ayrıntı var:
“Con pedale” yazması, pedala basıp onu sonsuza kadar aşağıda tutmak anlamına gelmez.
İşte yeni başlayanların en sık karıştırdığı nokta burasıdır.
Piyanonun sustain pedalına bastığımızda tellerin titreşimi daha uzun süre devam eder. Böylece parmaklarımız tuşlardan çekilse bile ses hemen kesilmez. Bu özellik, özellikle akorlar arasındaki geçişleri daha akıcı hâle getirmek için kullanılabilir.
Ancak armoni değiştiğinde eski akorun sesini gereğinden fazla taşımak, müziği bulanıklaştırabilir.
Mert'in söylediği gibi, burada stratejik düşünmek gerekiyor.
“Bir akor değiştiğinde pedalı yenilemek çoğu zaman daha temiz sonuç verir,” dedi.
Elif ise piyanonun başına oturup aynı pasajı çaldı.
“Bak,” dedi, “teknik olarak pedal değişti. Ama dinlerken değişimi hissetmiyoruz. Asıl mesele bu.”
İşte con pedal'ın büyüsü biraz da burada.
Nota üzerinde iki kelime vardır ama piyanistin önünde onlarca karar bulunabilir.
Pedala Basmak Neden Sesi Değiştiriyor?
Piyanonun sağ pedalına basıldığında damperler tellerden kalkar. Tuşa bastığınızda oluşan titreşim, parmağınızı tuştan çekseniz bile devam eder.
Normal şartlarda parmağınızı tuştan çektiğinizde ilgili damper tellerin titreşimini durdurur. Sustain pedalını kullandığınızda ise bu mekanizma geçici olarak devre dışı kalır.
Bunun müzikal sonucu oldukça ilginçtir.
Tek tek çaldığınız notalar birbirinden kopuk olmaktan çıkar. Özellikle akorlar arasında bir devamlılık oluşur. Piyanonun sesi daha geniş, daha dolgun ve daha rezonanslı duyulabilir.
Ama fazla pedal kullanıldığında başka bir şey olur.
Sesler birbirinin üzerine yığılır.
Bir süre sonra hangi notanın hangi akora ait olduğunu ayırt etmek zorlaşabilir.
Forumdaki tartışma tam burada kızıştı.
Mert, “O zaman pedal kullanımını ölçü ölçü planlayalım,” dedi.
Elif güldü.
“Planlamak güzel ama her şeyi cetvelle yaparsak müzik kalmaz.”
Bu cümle bana aslında piyano eğitiminin önemli bir gerçeğini düşündürdü. Teknik bilgi, müzikal sezginin yerine geçmiyor. Ama sezgi de teknik bilgiden tamamen bağımsız değil.
İkisine de ihtiyaç var.
Con Pedale Neden İtalyanca?
Burada hikâyenin kapısını biraz daha geriye açmak gerekiyor.
Klasik Batı müziğinde İtalyancanın çok güçlü bir terminoloji geleneği vardır. Allegro, adagio, piano, forte, crescendo, diminuendo, con pedale gibi pek çok terim bugün dünyanın farklı ülkelerindeki müzisyenler tarafından kullanılmaktadır.
Bunun tarihsel nedenleri oldukça derindir. Özellikle Avrupa'daki müzik geleneğinde İtalyan bestecilerin, icracıların ve müzik teorisyenlerinin etkisi büyük olduğu için İtalyanca terimler uluslararası bir müzik dilinin parçası hâline gelmiştir.
Bu yüzden Türkiye'de bir piyano öğrencisi de, Almanya'daki bir konservatuvar öğrencisi de aynı notanın üzerinde con pedale ifadesini görebilir.
Düşününce ilginç değil mi?
Yüzlerce yıl önce yazılmış bir müzik geleneğinin kelimeleri bugün hâlâ dünyanın farklı yerlerindeki insanların önündeki nota kâğıtlarında duruyor.
Bir kelime, zamana meydan okuyarak yaşamaya devam ediyor.
Piyanonun Pedalı Her Zaman Bugünkü Gibi Değildi
Konuyu araştırdıkça daha ilginç bir ayrıntıyla karşılaştım.
Bugünkü modern piyano ile geçmiş yüzyıllardaki klavyeli çalgılar arasında önemli farklar vardı. Piyano mekanizmasının ve pedallarının gelişimi de zaman içinde değişti.
Dolayısıyla eski bir eserde gördüğümüz pedal talimatını bugünkü piyano üzerindeki kullanım biçimiyle birebir düşünmek her zaman doğru olmayabilir.
Özellikle 18. ve 19. yüzyıl piyano geleneğinde pedalın kullanım biçimi, dönemin enstrümanlarının yapısıyla ve bestecinin müzikal anlayışıyla yakından ilişkiliydi.
David Rowland'ın piyano pedalının tarihine ilişkin çalışmaları da bu konunun başlı başına incelenebilecek kadar geniş olduğunu gösteriyor.